Genel Bilgiler:

• Kurum / Program: Birlik Akademi Güz Dönemi 2026 - Siyaset Bilimi Programları

• Eğitmen: Doç. Dr. Mehmet Rakipoğlu (Akademisyen)

• Ders Günü ve Saati: Pazartesi 18.00

• Mekân: Birlik Vakfı Sakarya Şubesi

• Süre: 8 Hafta

• Son Başvuru Tarihi: 16 Ekim 2026

• Başvuru ve İletişim: birlikakademi.org | Whatsapp: 0538 411 29 85 | E-Posta: info@birlikakademi.org

Programın Amacı ve İşleyişi:

Bu program, Ortadoğu siyasetini Osmanlı sonrası dönemden bugünkü bölgesel düzene kadar temel kavramlar, aktörler ve kritik olaylar üzerinden ele alır. Amaç, katılımcıların bölgedeki gelişmeleri tarihsel bağlamına yerleştirip analitik bir dille yorumlayabilmesidir. Her ders anlatım, harita ve kronoloji çalışması ile tartışmadan oluşur. Program sonunda seçilen bir ülke ya da kriz üzerine 3–5 sayfalık bir analiz yazısı hazırlanır.

Ders İçeriği:

• 1. Hafta — Ortadoğu’yu Tanımlamak: Kavram, Coğrafya ve Toplum: “Ortadoğu” kavramının doğuşu, Batı merkezli adlandırma (Mahan, Yakın/Orta/Uzak Doğu). Alt bölgeler (Maşrık, Mağrib, Levant, Körfez; MENA ve Batı Asya). Stratejik geçitler, enerji ve su (Hürmüz, Babülmendep, Süveyş, Nil, Fırat-Dicle). Etnik ve dini harita, mezhepçiliğin modern bir olgu olarak okunması. Oryantalizm eleştirisi (Said) ve “istisnacılık” tezi.

   

  Okuma: Anadolu Üni. AÖF, Orta Doğuda Siyaset, Ünite 1; Halliday, Ortadoğu Hakkında 100 Mit (seçme).

• 2. Hafta — Osmanlı Mirası ve Modern Ortadoğu’nun Doğuşu (1798–1923): Pax Ottomana, millet sistemi ve Şark Meselesi. Napolyon’un Mısır seferi, Mehmed Ali, Tanzimat ve II. Abdülhamid dönemi. Nahda, Arap milliyetçiliğinin doğuşu ve Jön Türk dönemi. I. Dünya Savaşı’nın üç vaadi (Hüseyin-McMahon, Sykes-Picot, Balfour). Manda sistemi, Sevr ve Lozan, Musul meselesi, hilafetin kaldırılması.

   

  Okuma: Cleveland, Modern Ortadoğu Tarihi (ilgili bölümler); Fromkin, Barışa Son Veren Barış (seçme).

• 3. Hafta — Ulus-Devlet İnşası, İdeolojiler ve Rejimler (1920–1970): Bağımsızlıklar ve devletin “yukarıdan” inşası. Pan-Arabizm, Nasırcılık ve Baasçılık. Darbeler, ordu ve muhaberat devleti; monarşiler ve cumhuriyetler. Rantiye devlet ve otoriter pazarlık. Arap Soğuk Savaşı ve 1967 yenilgisinin kırılma etkisi.

   

  Okuma: Tayyar Arı, Geçmişten Günümüze Ortadoğu (ilgili bölümler); Bozarslan, Ortadoğu’nun Siyasal Sosyolojisi (seçme).

• 4. Hafta — Filistin Davası / İsrail Sorunu ve Arap-İsrail Çatışması: Siyonizmin doğuşu ve manda dönemi Filistin’i. 1948 Nekbe, mülteci sorunu ve geri dönüş hakkı. 1956, 1967 ve 1973 savaşları; BMGK 242 ve işgal altındaki topraklar. FKÖ, intifadalar, Oslo süreci ve Hamas. İbrahim Anlaşmaları, 7 Ekim 2023, Gazze savaşı ve uluslararası hukuk (UAD, UCM).

   

  Okuma: Ilan Pappe, Modern Filistin Tarihi; Rashid Khalidi, The Hundred Years’ War on Palestine.

• 5. Hafta — İran, Devrim ve Körfez Güvenliği: Pehlevi modernleşmesi ve 1953 Musaddık darbesi. 1979 Devrimi ve velayet-i fakih. Üç Körfez savaşı ve ABD’nin bölgeye yerleşmesi; KİK. Nükleer mesele, JCPOA ve direniş ekseni. Suudi-İran rekabeti, 2023 uzlaşısı ve 2025 İsrail-İran savaşı.

   

  Okuma: Ervand Abrahamian, Modern İran Tarihi; Gause, The International Relations of the Persian Gulf (seçme).

• 6. Hafta — İslamcılık ve İslami Hareketler: Vehhabilik ve 19. yüzyıl ıslahçılığı (Afgani, Abduh, Rıza). Müslüman Kardeşler, Mevdudi ve Seyyid Kutub. Şii siyasal düşünce ve 1979’un etkisi. Cihatçı akımlar (El Kaide, IŞİD). İktidar deneyimleri, 2013 Mısır darbesi ve post-İslamcılık tartışması.

   

  Okuma: Mehmet Ali Büyükkara, Çağdaş İslami Akımlar; Nazih Ayubi, Arap Dünyasında Din ve Siyaset.

• 7. Hafta — Arap Devrimleri ve Sonrası: İsyanların yapısal nedenleri ve 2010–2011 dalgası. Ülke yörüngeleri (Tunus, Mısır, Libya, Suriye, Yemen, Bahreyn). Ordunun rolü, karşı-devrim ve vekâlet savaşları. 2019 ikinci dalgası ve bölgesel normalleşme. Esed rejiminin çöküşü (2024) ve Suriye’de geçiş dönemi.

   

  Okuma: Marc Lynch, The New Arab Wars; Amar & Prashad, Arap Baharı’ndan Kesitler.

• 8. Hafta — Büyük Güçler, Bölgesel Düzen ve Türkiye: İngiltere ve Fransa’dan ABD hegemonyasına geçiş. Rusya ve Çin’in bölgedeki rolü; çok kutupluluk. Bölgesel güvenlik kompleksi, orta güçler ve hedging. Türkiye’nin Ortadoğu politikasının evreleri (1923’ten bugüne). Genel değerlendirme ve kapanış.

   

  Okuma: Anadolu Üni. AÖF, Orta Doğuda Siyaset, Ünite 7–8; Ali Balcı, Türkiye Dış Politikası (seçme).